Jump to content

Ũmbunũndũ (Ubuntu)

From Wikipedia
Rũicũhio rwa njogu ĩrĩ na mũtaratara wa Ubuntu, Florianópolis, Brazil

Ũmbunũndũ ('Ubuntu' na rũthiomi rwa Kĩthuru); kuuga 'Mũndũ' thiomi-inĩ imwe cia KĩBantu, ta Gĩzulu) nĩ kĩrĩra kĩa ũgo wa Kembura-inĩ ũrĩa ũrũmbũiyaga rũrenda rũmwe rũrĩĩ rũgathĩkaga andũ othe na Marĩa mamarigicĩirie; marĩ rungu ya Uuge'Ndĩ tondo tũrĩ'.   

Marĩĩtwa matiganĩte thĩinĩ wa Afrika

[edit | edit source]
"Mũndũ" na thiomi cia Bantu
Mabũrũri Rũthiomi Kiugo
Angola, DRC, ROCRũthiomi rwa Gũthondeka Kongo kimuntu, gimuntu
Botswana Setswana botho
Burundi, Rwanda Kinyarwanda, Kirundi ubuntu (kĩruka kĩa mũbango)
Cameroon Mũrori wa mũciĩ bato
DRC Kongo, Luba-Kasai Bomoto, Bantubantu (kĩndũ kĩũru)
Kĩrĩng'iga Gĩgĩkũyũ ũmũndũ[lower-alpha 1]
Kenya Ekegusii obonto
Kenya Luhya omundu
Kenya Meru muonto[lower-alpha 1]
Kenya, Tanzania Gĩthũngũ utu
Mozambique Makua vumuntu
Namibia Ojiherero omundu
Namibia Oshiwambo omuntu
Namibia Rukwangali muntu
Abirika ya Mũhuro, Lesotho Kĩmĩrũ botho
Abirika ya Mũhuro Tshivenda Mũrĩ
Abirika ya Mũhuro, Zimbabwe Ndebele, Xhosa, ZuluKĩrũgũrũ ubuntu (kĩruka kĩa mũbango)
Uganda Luganda ocio
Zambia, Malawi Chewa na Chitumbuka umunthu
Zambia Tonga ibuntu
Zimbabwe Kĩrũngũ Ũng'ũrĩka, ũng'ũrĩke
Mwaka wa 2006, Nelson Mandela nĩ oririo gũtaũra "ubuntu" thĩinĩ wa video ĩrĩa ĩhũthĩrĩtwo kũrungũria kĩatĩrĩri kĩa mũngũrũrio wa gĩĩtaratari kĩa Ubuntu Linux.

Mauuge ma Ubuntu kana mbũthĩ

[edit | edit source]

Ubuntu kaingĩ ĩkoragwo na ciugo nini cia macini cia Samkange (1980). Imwe ciao nĩ: [1]

  • Motho ke motho ka batho (Sotho/Tswana) mũndũ nĩ mũndũ kũgerera andũ
  • Umuntu ngumuntu ngabantu (Zulu). mũndũ nĩ mũndũ kũgerera andũ
  • Umntu ngumntu ngabantu (Xhosa). mũndũ nĩ mũndũ kũgerera andũ
  • Munhu munhu nevanhu (Shona). mũndũ nĩ mũndũ kũgerera andũ
  • Ndiri nekuti tiri (Shona). ndĩ tondũ twĩ
  • Munhu i munhu hivanwani vanhu (Xitsonga).mũndũ nĩ mũndũ kũgerera andũ
  • Muthu ndi muthu nga vhathu (Venda). mũndũ nĩ mũndũ kũgerera andũ
Mũthĩnjĩri-Ngai mũnene Desmond Tutu kaingĩ nĩ ahũthagĩrũo kũhũthĩra "kĩrĩra kĩa Ubuntu"
  1. 1 2 "Person". Not a true class 14 word for "humanity".
Cite error: <ref> tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding <references group="lower-alpha"/> tag was found
  1. Samkange, S., & T. M. Samkange (1980). Hunhuism or ubuntuism: A Zimbabwe Indigenous Political Philosophy. Salisbury [Harare]: Graham Publishing, ISBN 0-86921-015-7. 106pp. Paperback