Ũmbunũndũ (Ubuntu)
Appearance

Ũmbunũndũ ('Ubuntu' na rũthiomi rwa Kĩthuru); kuuga 'Mũndũ' thiomi-inĩ imwe cia KĩBantu, ta Gĩzulu) nĩ kĩrĩra kĩa ũgo wa Kembura-inĩ ũrĩa ũrũmbũiyaga rũrenda rũmwe rũrĩĩ rũgathĩkaga andũ othe na Marĩa mamarigicĩirie; marĩ rungu ya Uuge'Ndĩ tondo tũrĩ'.
Marĩĩtwa matiganĩte thĩinĩ wa Afrika
[edit | edit source]| Mabũrũri | Rũthiomi | Kiugo |
|---|---|---|
| Angola, DRC, ROCRũthiomi rwa Gũthondeka | Kongo | kimuntu, gimuntu |
| Botswana | Setswana | botho |
| Burundi, Rwanda | Kinyarwanda, Kirundi | ubuntu (kĩruka kĩa mũbango) |
| Cameroon | Mũrori wa mũciĩ | bato |
| DRC | Kongo, Luba-Kasai | Bomoto, Bantubantu (kĩndũ kĩũru) |
| Kĩrĩng'iga | Gĩgĩkũyũ | ũmũndũ[lower-alpha 1] |
| Kenya | Ekegusii | obonto |
| Kenya | Luhya | omundu |
| Kenya | Meru | muonto[lower-alpha 1] |
| Kenya, Tanzania | Gĩthũngũ | utu |
| Mozambique | Makua | vumuntu |
| Namibia | Ojiherero | omundu |
| Namibia | Oshiwambo | omuntu |
| Namibia | Rukwangali | muntu |
| Abirika ya Mũhuro, Lesotho | Kĩmĩrũ | botho |
| Abirika ya Mũhuro | Tshivenda | Mũrĩ |
| Abirika ya Mũhuro, Zimbabwe | Ndebele, Xhosa, ZuluKĩrũgũrũ | ubuntu (kĩruka kĩa mũbango) |
| Uganda | Luganda | ocio |
| Zambia, Malawi | Chewa na Chitumbuka | umunthu |
| Zambia | Tonga | ibuntu |
| Zimbabwe | Kĩrũngũ | Ũng'ũrĩka, ũng'ũrĩkehũ |
Mauuge ma Ubuntu kana mbũthĩ
[edit | edit source]Ubuntu kaingĩ ĩkoragwo na ciugo nini cia macini cia Samkange (1980). Imwe ciao nĩ: [1]
- Motho ke motho ka batho (Sotho/Tswana) mũndũ nĩ mũndũ kũgerera andũ
- Umuntu ngumuntu ngabantu (Zulu). mũndũ nĩ mũndũ kũgerera andũ
- Umntu ngumntu ngabantu (Xhosa). mũndũ nĩ mũndũ kũgerera andũ
- Munhu munhu nevanhu (Shona). mũndũ nĩ mũndũ kũgerera andũ
- Ndiri nekuti tiri (Shona). ndĩ tondũ twĩ
- Munhu i munhu hivanwani vanhu (Xitsonga).mũndũ nĩ mũndũ kũgerera andũ
- Muthu ndi muthu nga vhathu (Venda). mũndũ nĩ mũndũ kũgerera andũ

<ref> tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding <references group="lower-alpha"/> tag was found
- ↑ Samkange, S., & T. M. Samkange (1980). Hunhuism or ubuntuism: A Zimbabwe Indigenous Political Philosophy. Salisbury [Harare]: Graham Publishing, ISBN 0-86921-015-7. 106pp. Paperback