Gũanda

Nyaga nĩ nyoni no ndĩngĩũmbũka ĩkinyũkithagia na ihenya itũgĩru kurĩ nyamũ nyingĩ cia magũrũ mana na nĩ Ngerekano ya ũgĩkũyũ ya mĩahũ ngũrani ya mbũgĩ

Plato, ũmwe wa ago a mbere arĩa maarutire Bururi wa Rũraya maũndũ ma gũanda na kinyi. Aristotle oigire atĩ mawoni maingĩ ma Plato maarĩ ma Pythagoreas

Thĩinĩ wa Ũgo, na ona ũhũthĩri wa kĩrĩndĩ, gũanda (ngũanda na wĩingĩ) nĩ mũthaiga na maumĩrĩra ma rĩciria. Ningĩ thĩinĩ wa ũgo, gũanda no ciracũrio ta rwagorũga cia mwĩricirĩrie wa kĩndũ kĩna. mĩhianano ya meciria ya kĩndũ kĩna. Athomi aingĩ a maũndũ ma Wĩĩtĩkio na ndini nĩ metĩkĩtie atĩ gũanda nĩ mwĩrica wa bata mũno wa ũmũndũ.

Immanuel Kant

Immanuel Kant nĩ ataũrĩte gũanda na njĩra ya gũikũrania na mbaratha. Mbaaratha irungũragio na njĩra kũcanĩrĩra marirũ ciaga-inĩ cia indo barigicu, no kĩhumo kĩa ngũanda nĩ mbere ya thithi. Kũringana na Kant, wĩyathi nĩ gũanda, no "mũtĩ" (ta ũrĩa ũkoragwo ũhũthagĩrũo ta mũtaratara wa kũhũthĩra mĩthemba yothe ya mĩtĩ) nĩ mbaara. Wĩyathi ya mũndũ mũratĩnu nĩ mũkũranu na ũratete wa kĩndũ kĩa thithi(huta kana mũng'eto). Kacũmbĩrĩ ka kĩrĩra kĩa Kant nĩ atĩ kũmenya mĩhaka ĩno nĩgwo wĩra mũnene wa ũgo. Mĩhang'o ya ũgo to kũheana mĩgiro, no kũkerũra matua ma ngatha.