Ngũgĩ wa Thiong'o

Ngũgĩ wa Thiong'o

Ngũgĩ Wa Thiong'o (1938 - 2025) arĩ mwandĩki mũkaru kuuma bũrũri wa Kĩrĩng'iga. Aarutire wĩra wa wandĩki wa Gĩthũngũ mbere ya kũgarũrũkĩra Wandĩki wa ruthiomi rwake rwa Gĩkũyũ.

Wandĩki wake ũhutagia icuunjĩ cia wandĩki ta ng'ano, mĩthako ya ngerekano, ũhoro wa ciaca, ng'ano cia ciana na mangĩ maingĩ.

Ũhoro wa Mũtũũrĩre

Ngũgĩ aciarĩirwo Kamĩrĩĩthũ, hakuhĩ Rĩmuru, Kĩambu. Nĩ abatithirio aagĩtwo James Ngugĩ. Nyũmba ya ithee nĩ mekorire Mbaarainĩ cia Mau Mau ta ũrĩa ataragĩragia ibukuinĩ rĩake rĩa 'Dreams in Times of War'.

Ngũgĩ aathomeire cukuru cia mĩceni kũu Kamĩrĩĩthũ. Ni acokire agithiĩ unibacĩtĩ ya Makerere, Uganda, kũrĩa athomeire akĩheo ndingirii ya Mũranja wa ũturi.

Mabuku na ũthuthuria wa mbere thĩinĩ wa Ngeretha

Ngũgĩ aambĩrĩirie kwandĩka ibuku rĩake rĩa mbere, Weep Not, Child, rĩandĩkirũo Mĩĩ 1964. riu nirio riari, ibuku rĩa mbere rĩa kwandĩkwo na rũthiomi rwa Gĩthũngũ nĩ mwandĩki wa Afrika kuuma Afrika ya Irathĩro.

Thutha-inĩ mwaka-inĩ ũcio, thutha wa kũheo gĩthomo kĩa University of Leeds nĩguo athome gĩthomo kĩa MA, Ngũgĩ nĩ aathire Ngeretha, kũrĩa aathire rĩrĩa ibuku rĩake rĩa kerĩ, The River Between, rĩathire mwaka-inĩ wa 1965. The River Between, ĩrĩa ĩkoragwo na Mau Mau Uprising ta mũthingi wayo na ĩtaaragĩria ũhoro wa wendo ũtarĩ mwega gatagatĩ ka Akristiano na andũ matarĩ Akristiano, nĩ yarĩ gĩcunjĩ kĩa mathomo ma thukuru cia sekondarĩ bũrũri-inĩ wa Kenya. Nĩ aatigire Leeds mwaka-inĩ wa 1967 atarĩ arĩkia thesis yake ya mabuku ma Caribbean, ĩrĩa athomeire ũhoro wa George Lamming, ũrĩa Ngũgĩ oigire ũũ ũhoro-inĩ wake wa 1972 mũcokanĩrĩrio wa ngathĩti Homecoming: "Nĩ aanjĩtire, mbica ĩtarĩ ya kũriganĩrwo ya ũremi wa arĩmi thĩinĩ wa thĩ ĩrĩa ĩtongoragio nĩ athũngũ. Na o rĩmwe ngĩmenya atĩ no kũhoteke ibuku rĩa ng'ano rĩnjarie, rĩngĩteithie na ihenya, rĩhutie mĩhũmũ ya ngoro yakwa. Thĩ yake ndĩarĩ njũru harĩ niĩ ta ĩrĩa ya Fielding, Defoe, Smollett, Jane Austen, George Eliot, Dickens, D. H. Lawrence. "

Mawĩĩra make

>> Nduru cia thakame "petals of blood"

>> Rũũĩ rwa gatagatĩ ""the river between"

>> Kenda Mũihũru: rũgano rwa gĩkũyũ na mũmbi

>>Mũrogi wa Kagogo "wizard of the crow"

>> Kũrĩmĩrũra Mbũgĩ: ũteti wa thiomi "decolonising the mind: politics of language"

>> Gũcoka Mũciĩ "home coming"

>> Ndũkarĩre Mwana "weep not child"

>> Nyũmba-inĩ ya Mũtabuti "in the house of the interpreter"

>> Iroto Kĩmera-inĩ kĩa Mbaara "dreams in times of war"

>> Education for a National Culture (1981) (Gĩthomo kĩa ũndũire wa Kĩbũrũri)

Mũrimũ na Gĩkuũ

Mwaka-inĩ wa 1995, Ngũgĩ wa Thiong'o nĩ onekire arĩ na kansa ya prostate na akĩmenyithio atĩ aarĩ na mĩeri ĩtatũ ya gũtũũra; o na kũrĩ ũguo, nĩ aahonire. Mwaka wa 2019, nĩ aathondekirwo ngoro maita matatũ, na ihinda-inĩ rĩu, akĩambĩrĩria kũrũa na thĩna wa higo. Aakuire Buford, Georgia, Bũrũri wa Amerika mũthenya wa 28 Mĩĩ 2025, arĩ na mĩaka mĩrongo ĩnana na mũgwanja. Ihinda-inĩ rĩa gĩkuũ gĩake, Ngũgĩ nĩ aakoretwo akĩheo ũrigiti wa kũhũritũrwo ciĩga, no gĩtũmi kĩa gĩkuũ gĩake gĩtiamenyithirio nginyagia 28 Mweri wa gatatũ.